İsrail üzərindən Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığını hədəfə almayın- Cihat Yaycı yazır

İsrail üzərindən Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığını hədəfə almayın- Cihat Yaycı yazır

Qəzzada baş verənlərə qarşı çıxmaq insani və vicdani bir məsuliyyətdir. İsrailin hücumlarını dayandırmaq üçün siyasi, diplomatik və iqtisadi təzyiq göstərilməsini müdafiə etmək də haqlı bir tutumdur.
Lakin bu haqlı həssaslığın Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı qardaşlığı zəiflədəcək bir söyləmə çevrilməsinə icazə verə bilmərik.

Azərbaycanın İsraillə əlaqələri üzərindən zədələndiyi, mübahisələrin iki qardaş ölkə arasındakı bağı sorğulamağa qədər aparıldığı bir yanaşma görürük.
Fələstini müdafiə etmək naminə qardaş ölkəmiz Azərbaycanla aramıza məsafə qoyulmasını qəbul edə bilmərik.

Türkiyə–Azərbaycan qardaşlığı bugünkü siyasi açıqlamalarla başlamadı. Bu bağın təməlində ortaq tarix, qarşılıqlı fədakarlıq və çətin günlərdə bir-birinin yanında dayanma iradəsi vardır.
Biz "tək millət, iki dövlət" deyirik. Bu ifadə ortaq kimliyimizin və qardaşlıq hüququnun təməlidir. İki dövlət olmağımız bir-birimizin suverenliyinə hörməti, tək millət olmağımız isə bir-birimizin həssaslığını anlamağı tələb edir.

Bu qardaşlığın rəsmi müttəfiqlik çərçivəsi də vardır. 15 iyun 2021-ci ildə imzalanan Şuşa Bəyannaməsi Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı əlaqələri müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmişdir. Deməli, qiymətləndirmələrimizdə həm qardaşlıq hüququnu, həm də bu ortaq iradəni nəzərə almalıyıq.

Çanaqqalada Anadolunun müdafiəsinə qatılan Azərbaycan türklərini, bu torpaqlarda canından keçən qardaşlarımızı unuda bilərikmi? Çanaqqalada onların xatirəsinə ucaldılan abidə ortaq fədakarlığımızın və yaddaşımızın bir simvoludur.

6 fevral 2023-cü il zəlzələlərində də eyni qardaşlığı gördük. Azərbaycan Türkiyənin kömək çağırışını gözləmədən hərəkətə keçdi. Axtarış-xilasetmə qruplarını daşıyan ilk təyyarə zəlzələdən altı saat keçmədən Bakıdan havaya qalxdı. Azərbaycanlı xilasetmə qrupları dağıntı altında çalışarkən xalq da köməyə səfərbər oldu; çadırlar, yorğan-döşəklər, ərzaq və zəruri ləvazimatlar göndərildi.

Bu qardaşlıq yalnız dövlətlər arasında imzalanan sənədlərdə deyil, Çanaqqaladakı fədakarlıqda və zəlzələ dağıntısındakı həmrəylikdə yaşayır.

Belə bir bağı qiymətləndirərkən yaddaşımızı qısa video kəsiklərinə təslim edə bilmərik.
Azərbaycan suveren bir dövlətdir. Hər dövlət kimi öz təhlükəsizlik ehtiyacları, xarici siyasət prinsipləri və milli mənafeləri istiqamətində əlaqələr qurur. Həm Türkiyənin, həm də Azərbaycanın müxtəlif ölkələrlə qurduğu əlaqələrin öz şərtləri vardır.

Qardaşlığımız bir-birimizin xarici əlaqələrini ictimaiyyət qarşısında mühakimə etməyimizi tələb etmir. Bizim məsuliyyətimiz Azərbaycanın seçimlərini kənardan hökmə bağlamaq əvəzinə, iki dövlət arasındakı etimadı və ortaq hərəkət imkanlarını gücləndirməkdir. Həssas məsələlər varsa, bunların müzakirə ediləcəyi yer qarşılıqlı hörmətə əsaslanan qardaşlıq və diplomatiya kanallarıdır.

İsraillə əlaqə quran, iqtisadi bağlarını davam etdirən və ya regiondakı inkişaflar qarşısında öz mənafelərinə görə hərəkət edən yeganə ölkə Azərbaycan deyil. Buna baxmayaraq, bəzi müzakirələrdə bütün diqqət Azərbaycana yönəldilir; digər ölkələrin seçimləri arxa plana atılır.

Fələstin məsələsində dövlətlərin məsuliyyəti qiymətləndiriləcəksə, əvvəlcə fələstinlilərlə ortaq ərəb kimliyini paylaşan ölkələrin sahib olduqları imkanları nə dərəcədə istifadə etdiklərinə baxılması daha yerinə düşərdi.

Səudiyyə Ərəbistanının, Bəhreynin, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin, Mərakeşin, İordaniyanın və Misirin mövqeləri niyə eyni ciddiliklə gündəmə gətirilmir? Küveyt və Oman daxil olmaqla regionun ölkələrinin Qəzza üçün hansı imkanlardan istifadə etdiyi, hansı konkret addımlar atdığı niyə eyni qətiyyətlə müzakirə olunmur?

Əvvəlcə bu ölkələrin məsuliyyətlərini eyni qətiyyətlə gündəmə gətirək; qardaş Azərbaycanı prioritet hədəfə çevirməyək.

Daha əvvəl neft və təbii qaz istehsalçılarının iqtisadi gücünü hücumları dayandırmaq üçün istifadə etmələrini müdafiə etmişdim. Yalnız qınama açıqlamaları ilə kifayətlənilməməsi lazım olduğunu söyləmişdim.

11 noyabr 2023-cü il Riyad sammitinə dair xəbərlərdə neftin təzyiq vasitəsi kimi istifadəsinə və İsraillə əlaqələrin dondurulması kimi təkliflərə qarşı çıxan ölkələr arasında Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn və Mərakeş sayılmışdır. Bəzi hesabatlarda İordaniya və Misir da qeyd edilmişdir. Bunlar ölkə-ölkə açıqlanmış rəsmi səsvermə protokollarına deyil, diplomatik mənbələrə və mətbuat xəbərlərinə əsaslanır. Buna görə bu ölkələrin tədbirləri əngəllədiyinə dair xəbərləri xatırladarkən, Küveyt və Omanı sübut olmadan eyni siyahıya əlavə etməməliyik.

Lakin regionun ölkələrinin fələstinli soydaşlarına qarşı siyasi məsuliyyətinin gündəmə gətirilməsi tamamilə təbiidir.

Azərbaycanın diplomatik nümayəndəliklərinin önündə reaksiya göstərənlərə soruşuram: Digər ölkələrin siyasətlərinə qarşı da eyni ölçünü tətbiq edirsinizmi? Eyni qətiyyəti onların səfirlikləri və konsulluqları önündə də göstərirsinizmi?

Fələstin həssaslığı hamıya eyni ölçüylə tətbiq olunmalıdır. Azərbaycanı seçərək böyüdülmüş bir hədəfə çevirmək Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı etimadı aşındırır.
Əliyevin son çıxışını da bu diqqətlə qiymətləndirməliyik.

Türkiyəni nəzərdə tutduğu kəsinləşməmişdir. Müxatəbi açıq şəkildə bildirilməyən sözləri birbaşa Türkiyəyə deyilmiş kimi təqdim etmək doğru olmaz. Lakin məsələni yalnız "Türkiyəni nəzərdə tutdu, ya tutmadı?" sualına sıxışdırmaq da əskik bir qiymətləndirmədir.

Tutaq ki, Türkiyədən gələn bəzi söyləmlərdən inciyib reaksiya göstərdi. Bu, qardaşlığın sona çatdığı mənasına gəlirmi?

Bir ölkə daim günahlandırılırsa, xalqının mübarizəsi kiçildilirsə və ya dövlətinin nüfuzu hədəf alınırsa, dövlət başçısı buna reaksiya göstərə bilər. Belə bir reaksiya öz ölkəsini və xalqını müdafiə həssaslığından qaynaqlana bilər. Bunu da anlayışla qarşılamaq lazımdır.

Eyni şey bizə edilsə, biz necə davranardıq?

Öz millətimizin bədəl ödədiyi, öz əsgərimizin mübarizə apardığı bir uğur başqasının əsəriymiş kimi təqdim edilsə, biz də inciyə, kədərlənə və etiraz edə bilərdik.

Qardaşlıq qarşı tərəfin heç vaxt incimeyəcəyini düşünmək deyil. Qardaşlıq, incikliyi olduğunda bir-birini anlaya bilmək və məsələni düşmənçilik yaratmadan müzakirə edə bilməkdir.

Üstəlik əlaqənin konkret addımları ortadadır. Hələ 30 sentyabr 2026-cı ildə Türk müdafiə sənayesi şirkətləri Azərbaycanla 500 milyon dollardan artıq müqavilələr imzaladı. Ortaq istehsalı, texnologiyanı və müdafiə sistemlərinin təchizatını əhatə edən bu əməkdaşlıq iki ölkənin birgə çalışma iradəsini göstərir.

Müxtəlif təchizat imkanlarına sahib Azərbaycanın Türkiyə ilə bu miqyasda əməkdaşlığını genişləndirməsini bir kənara qoyub, iki gün sonrakı çıxışından yalnız qopma və ziddiyyət çıxarmaq necə sağlam bir qiymətləndirmə ola bilər?

Türkiyənin Azərbaycana dəstəyi yalnız silah satışından ibarət deyil. Bunun siyasi, hərbi və strateji ölçüləri vardır. Türkiyənin müharibə zamanı tutumunun xarici müdaxiləni çəkindirdiyini bizzat Əliyev daha əvvəl açıqlamışdır. Azərbaycanın öz mübarizəsi, əsgərlərinin fədakarlığı və qələbədəki əsas rolu da mübahisəsizdir.

Bu həqiqətləri bir-birinə qarşı istifadə edərək iki qardaş ölkə arasında üstünlük mübahisəsi yaratmağın faydası yoxdur.
Bizim əlaqəmiz kimin kimə nə qədər borclu olduğunu hesablayan bir əlaqə deyil. Bir-birinin ağrısını öz ağrısı, sevincini öz sevinci bilən iki xalqın qardaşlığıdır.

Bir də bu sualı açıq şəkildə verməliyik:
Türkiyə ilə Azərbaycanın arasının pozulması kimin işinə yarayır?

İki qardaş ölkənin bir-birindən uzaqlaşması ortaq müdafiə iradəsini, enerji və nəqliyyat əməkdaşlığını, türk dünyasının birgə hərəkət etmə gücünü zəiflədir. Bundan Türkiyə və Azərbaycanın ortaq hərəkətindən narahat olan dairələr faydalanır.

Buna görə yalnız deyilən sözlərə deyil, aparılan kampaniyaların siyasi nəticəsinə də baxmaq lazımdır. Azərbaycanı İsrail üzərindən daim hədəfə çevirməyin, iki xalq arasında inciklik və etimadsızlıq yaratmağın Fələstinə nə kimi faydası var?

Hər reaksiya göstərənin şüurlu şəkildə kimlərəsə xidmət etdiyini söyləyə bilmərik. Amma insanlar səmimi hisslərlə hərəkət edərkən belə başqalarının mənafelərinə xidmət edən bir söyləmin daşıyıcısı ola bilərlər. Bunun fərqində olmamaları ortaya çıxan zərəri aradan qaldırmır.

Niyyət qədər nəticə də önəmlidir. Fələstini müdafiə etmək üçün yüksəldilən səs Türkiyə–Azərbaycan qardaşlığını zəiflədirsə, dayanıb düşünmək lazımdır: Bizim reaksiyamızdan kim qazanc əldə edir?

Herbiand.az
 

Previous Next