Vaşinqtonda 2028-ci il hazırlığı: Əsas namizədlər kimlərdir?

2028-ci ildə ABŞ-da keçiriləcək prezident seçkiləri ölkənin siyasi gündəmində artıq müzakirə mövzusuna çevrilib. Demokratlar və Respublikaçılar partiyaları hələ rəsmi namizədlərini müəyyənləşdirməsələr də, hər iki düşərgədə mümkün namizədlərin adları və siyasi perspektivləri ətrafında müzakirələr genişlənir. Respublikaçılar arasında vitse-prezident Cey Di Vens, dövlət katibi Marko Rubio, demokratlar arasında isə Kamala Harris və Qevin Nyusom kimi siyasətçilər ön plana çıxır. Seçkiyə qədər siyasi qüvvələr nisbətinin, ictimai rəyin və partiyadaxili münasibətlərin dəyişməsi namizədlərin mövqelərinə də təsir göstərə bilər. Bəs 2028-ci il prezident seçkilərində hansı siyasətçilərin namizədlik şansı daha çox müzakirə olunur və partiyaları hansı siyasi sınaqlar gözləyir?

Siyasi şərhçi Bakir Həsənbəyli Herbiand.az-a açıqlamasında bildirib ki, 2028-ci ildə ABŞ-da keçiriləcək növbəti prezident seçkilərində Demokratlar və Respublikaçılar partiyalarının rəsmi namizədləri hələ müəyyənləşməyib. Onun sözlərinə görə, hər iki siyasi düşərgədə mümkün namizədlərlə bağlı müzakirələr davam edir və müxtəlif siyasətçilərin adları gündəmə gətirilir.

“Seçki kampaniyasının başlaması ilə namizədlik uğrunda rəqabətin daha da güclənəcəyi gözlənilir. Hazırkı mərhələdə isə partiyaların hansı şəxslərin üzərində dayanacağı ilə bağlı qəti fikir söyləmək tezdir. ABŞ-da seçkiqabağı siyasi proseslərin gedişi həm ölkənin daxili siyasəti, həm də beynəlxalq münasibətlər baxımından diqqətlə izlənilir. Hazırda təqdim olunan rəsmi mənbələrdə və axtarış nəticələrində 2028-ci il ABŞ prezident seçkilərində potensial namizədlərlə bağlı sorğular, proqnozlar və ya rəsmi namizədlik açıqlamaları barədə məlumatlar da, yer almır. ABŞ-da prezident seçkiləri sistemi üzrə namizədlərin müəyyənləşmə prosesi adətən ayrı-ayrı mərhələlərdən keçir. Siyasətçilər adətən seçkilərdən təxminən 1,5–2 il əvvəl, məsələn 2028-ci il seçkiləri üçün 2027-ci ilin əvvəllərində namizədliklərini rəsmi şəkildə açıqlayacaqlar. Hər iki partiya seçki ilinin qış və yaz aylarında ştatlar üzrə daxili seçkilər keçirəcək. Yay aylarında keçirilən milli qurultaylarda partiyaların yekun prezident və vitse-prezident namizədləri rəsmi olaraq təsdiqlənəcək. 2028-ci il ABŞ prezident seçkiləri üçün Respublikaçılar Partiyası daxilində rəsmi namizədlik prosesi hələ başlamasa da, mediada və siyasi dairələrdə bir neçə əsas fiqurun adı ön plana çıxır. 3 noyabr 2026-cı il aralıq seçkilərində respublikaçıların həm Senatda, həm də Nümayəndələr Palatasında çoxluğu itirməsindən sonra partiya daxilində növbəti seçkilər üçün ən çox adı hallanan şəxs hazırkı vitse-prezident Cey Di Vens olub. Adı çəkilən əsas potensial namizədlər və onların mövqelərinə nəzər salaq. Vitse-prezident partiya daxilində ən çox gözlənilən namizəd kimi dəyərləndirilir. Keçirilən son sorğunun nəticələrinə görə respublikaçıların və partiyaya meylli müstəqil seçicilərin 63%-i ilkin seçkilərdə Vensə səs verməyi düşünəcəyini bildirib. O, iki müddət prezidentlik etdiyi üçün yenidən namizəd ola bilməyən Donald Trampın siyasi xəttinin davamçısı kimi görülür və Tramp özü də onu 2028-ci il üçün əsas namizədlərdən biri kimi qeyd edib. ABŞ-ın dövlət katibi Marko Rubio həm Prezident Donald Trampın administrasiya daxilində potensial namizəd kimi nəzərdən keçirdiyi şəxslər arasındadır, həm də 2028-ci il üçün Vens–Rubio birgə namizədlik komandası variantı da müzakirə olunur. Keçirilən son sorğuya görə Rubio 42% dəstək toplayıb və xüsusilə yaşlı seçicilər arasında yüksək nəticə göstərib. Florida ştatının qubernatoru isə son sorğularda 35% səslə qeyd olunur. Luiziana ştatından olan respublikaçı senator Con Kennedi də 2028-ci il prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürə biləcəyini açıqlayan siyasətçilər sırasındadır”.

Siyasi şərhçi hesab edir ki, 7 noyabr 2028-ci il seçkilərinə hələ uzun müddət qaldığı üçün namizədlərin rəsmi qərarları və seçici rəyləri dəyişə bilər: “2028-ci il ABŞ prezident seçkilərində Demokratlar Partiyasında da, hələlik rəsmi namizəd elan edilməyib. Lakin müxtəlif sorğu və təhlillərə görə sabiq vitse-prezident Kamala Harris, Kaliforniya qubernatoru Qevin Nyusom, Pensilvaniya qubernatoru Coş Şapiro, Corciya senatoru Con Ossoff və konqresmen Aleksandriya Okasio-Kortez əsas favoritlər kimi göstərilir. 2026-cı il noyabrın 3-də keçirilən aralıq seçkilərdə Demokratların Konqresdə əldə etdiyi uğurlardan sonra partiya daxilində prezidentlik uğrunda rəqabət daha da intensivləşib. Mövcud rəy sorğularına və siyasi proqnoz bazarlarına əsasən, potensial namizədlərin şansları fərqli mənbələrdə fərqli qiymətləndirilir. Sorğunun nəticələrinə görə, sabiq vitse-prezident Kamala Harris 29% səslə demokrat seçicilər arasında birincidir. Onu Kaliforniya qubernatoru Qevin Nyusom -14%, sabiq nəqliyyat naziri Pit Buticic -10%, Nyu-Yorklu konqresmeni Aleksandriya Okasio-Kortez - 9%, Arizona senatoru Mark Kelli - 6% və Pensilvaniya qubernatoru Coş Şapiro -5% izləyir. Ön plana çıxan siyasətçilərin üstünlükləri fərqli amillərlə bağlıdır. Harrisin ən böyük üstünlüyü yüksək tanınma səviyyəsi, qaradərili seçicilər, onların faiz göstəriciləri 47%-dir və 18-29 yaş arası gənclərin isə 48%-i arasında güclü dəstəyə malik olmasıdır. ABŞ-nin ən böyük ştatı olan Kaliforniyanın qubernatoru kimi icraedici təcrübəyə və geniş maliyyə toplama şəbəkəsinə malik olması onu güclü namizəd edir. Eyni zamanda, o, Donald Tramp administrasiyasına qarşı sərt müxalif mövqeyi ilə seçicilərin diqqətini cəlb edib. 39 yaşlı senatorun 2026-cı il aralıq seçkilərində tərəddüd edən ştat sayılan Corciyada 30 faiz bəndi fərqlə qələbə qazanması onun ümummilli seçkilərdə mərkəzçi seçiciləri cəlb etmək potensialını nümayiş etdirib. Şapiro prezident seçkilərinin taleyini həll edən əsas ştatlardan biri olan Pensilvaniyada iki dəfə qubernator seçilib və 2026-cı il aralıq seçkilərində demokratların Konqresdə yer qazanmasına mühüm töhfə verib. Onun mötədil siyasi xətti respublikaçı və müstəqil seçiciləri cəlb etmək baxımından üstünlük hesab olunur. Partiyanın sol-proqressiv qanadının lideri olan Okasio-Kortez böyük onlayn auditoriyaya və korporativ ianələr olmadan topladığı 38 milyon dollarlıq seçki fonduna malikdir. Lakin analitiklər onun solçu baxışlarının ilkin seçkilərdə mötədil ştatlarda çətinlik yarada biləcəyini də vurğulayırlar”.

Məhəmməd Əliyev

Herbiand.az